Ile kosztuje prawnik w Polsce: honorarium, taksa i koszty sądowe

Pytanie o cenę pada zwykle na końcu pierwszej rozmowy i zwykle dostaje najbardziej wymijającą odpowiedź. Powód jest prozaiczny: na rachunek składają się trzy niezależne rzeczy, a kancelaria kontroluje tylko jedną z nich.

Honorarium prawnika jest umowne. Taksa notarialna ma sztywny sufit z rozporządzenia. Opłaty sądowe wynikają z ustawy i nie podlegają negocjacji. Ten tekst rozdziela te trzy pozycje, żeby dało się je policzyć przed zleceniem sprawy.

Honorarium adwokata i radcy prawnego: umowa, nie cennik

Nie ma urzędowego cennika usług prawnych. Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 roku o opłatach za czynności adwokackie i za czynności radców prawnych ustalają stawki minimalne, ale służą one przede wszystkim do rozliczania kosztów zastępstwa procesowego między stronami. Z tego, ile zapłacisz swojej kancelarii, nie wynika z nich prawie nic.

W praktyce spotkasz trzy modele: stawkę godzinową, ryczałt za sprawę albo za jej etap oraz abonament przy stałej obsłudze firmy. Do każdej z tych kwot dochodzi 23 procent VAT, o czym łatwo zapomnieć przy porównywaniu ofert podanych netto i brutto.

Osobna pozycja to success fee, czyli premia za wynik. Jest dopuszczalna jako dodatek do wynagrodzenia podstawowego, ale nie może być jedynym składnikiem honorarium w sprawie sądowej. Kancelaria, która proponuje rozliczenie wyłącznie od wygranej, wchodzi na grunt sprzeczny z zasadami etyki zawodowej.

• Stawka godzinowa: rozliczenie po czasie, zwykle z miesięcznym zestawieniem.
• Ryczałt: jedna kwota za sprawę albo za instancję, przewidywalna przy prostych sprawach.
• Abonament: stała miesięczna kwota z limitem godzin, typowa przy obsłudze firm.

Opłata sądowa: to nie idzie do kancelarii

Opłaty reguluje ustawa z 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. W sprawach o zapłatę zasadą jest opłata stosunkowa: 5 procent wartości przedmiotu sporu, nie więcej niż 200 000 złotych. Dla roszczeń do 20 000 złotych obowiązuje skala opłat stałych, rosnąca progami zamiast procentu.

Część spraw ma opłatę stałą niezależną od wartości. Pozew o rozwód to 600 złotych, a wniosek o stwierdzenie nabycia spadku to 100 złotych plus 5 złotych za wpis w Rejestrze Spadkowym. Do tego dochodzą zaliczki na biegłego, które w sprawach o błąd medyczny albo o podział majątku bywają wyższe niż honorarium pełnomocnika.

Jeśli nie stać Cię na te koszty, złóż wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych razem z oświadczeniem o stanie majątkowym. O pełnomocnika z urzędu wnioskuje się osobno, na podstawie artykułu 117 Kodeksu postępowania cywilnego.

Taksa notarialna: jedyna pozycja ze sztywnym sufitem

Wynagrodzenie notariusza reguluje rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Stawka zależy od wartości czynności i rośnie progami, a rozporządzenie wyznacza górną granicę, nie cenę sztywną.

W praktyce oznacza to, że przy akcie notarialnym o dużej wartości warto zapytać o taksę w dwóch albo trzech kancelariach. Do taksy dochodzi 23 procent VAT, opłata sądowa za wpis do księgi wieczystej oraz podatek od czynności cywilnoprawnych, który notariusz pobiera jako płatnik i odprowadza do urzędu.

Prosząc o wycenę, poproś o rozbicie na cztery pozycje: taksa, VAT, opłaty sądowe, podatek. Kwota łączna bez rozbicia niczego nie mówi o tym, ile zarabia kancelaria, a ile państwo.

Co zapytać, zanim zlecisz sprawę

Odpowiedzi warto mieć na piśmie, w umowie o świadczenie pomocy prawnej. Ustne ustalenie stawki godzinowej rozjeżdża się z rachunkiem najczęściej wtedy, gdy sprawa ciągnie się dłużej, niż zakładały obie strony.

• Czy podana kwota jest netto czy brutto.
• Co obejmuje honorarium: która instancja, ile spotkań, czy pisma procesowe.
• Kto pokrywa opłaty sądowe i zaliczki na biegłego i kiedy trzeba je wpłacić.
• Jak rozliczany jest dojazd do sądu w innym mieście.
• Co się dzieje z wynagrodzeniem, jeśli sprawa zakończy się ugodą na pierwszej rozprawie.